Studio Ghibli nedir? Dünyayı büyüleyen Japon animasyon stüdyosunun bütün hikâyesi

Bölüm 1Kuruluş: Televizyonun ulaşamadığı kaliteyi arayış

Studio Ghibli’nin kuruluşu tek bir filmin başarısıyla başladı. Mart 1984’te vizyona giren Nausicaä of the Valley of the Wind, yayınevi Tokuma Shoten’in yapımcılığını üstlendiği bir filmdi²³. Resmî sitedeki “Tarihçe” sayfası, bu filmin “içerik ve gişe bakımından başarısı” üzerine, Castle in the Sky’ın yapıldığı 1985’te Tokuma Shoten’in öncülüğünde stüdyonun kurulduğunu anlatır³. Kronolojide ise Haziran 1985’te Tokyo’nun Musashino ilçesindeki Kichijoji’de “Studio Ghibli Inc.” adıyla stüdyonun açıldığı kaydedilir².

Studio Ghibli’nin kökeni Toei Doga ve televizyondadır

Studio Ghibli’nin merkezindeki Isao Takahata ile Hayao Miyazaki, kuruluştan çok daha önce Toei Doga’da (bugünkü adıyla Toei Animation) tanışmıştı³. O dönemin Toei Doga’sı sinema için uzun metrajlı animasyonlar yapıyordu, ancak zamanla ikili çalışma alanını televizyona kaydırdı. Takahata’nın yönettiği ve Miyazaki’nin sahne kompozisyonunu üstlendiği 1974 tarihli televizyon dizisi Heidi, Girl of the Alps’i resmî açıklama “televizyon animesinin ulaştığı zirvelerden biri” olarak konumlandırır³.

Ne var ki televizyonda çalıştıkça ikili tek bir sonuca vardı: İnsan psikolojisinin derinliklerine inen, hayatın sevinçlerini ve hüzünlerini olduğu gibi anlatan nitelikli animasyon, bütçe ve takvim kısıtlarının ağır olduğu televizyonda yapılamazdı³. Resmî “Tarihçe”, bu sonucun Nausicaä of the Valley of the Wind’den sonra stüdyonun kurulmasının itici gücü olduğunu yazar.

Karar verici olarak Yasuyoshi Tokuma

Studio Ghibli’nin ilk başkanı, Tokuma Shoten’in başkanı olan Yasuyoshi Tokuma’dır. Resmî “Tarihçe”ye göre Tokuma stüdyoya pek uğramaz, işi esas olarak sahadakilere bırakırdı. Yine de Nausicaä of the Valley of the Wind mangasının sinemaya uyarlanmasına karar veren de, stüdyonun kurulmasına karar veren de oydu; dağıtımı güç giden bir filmde ise bizzat dağıtım şirketine gidip işi bağladığı anlatılır³. Resmî açıklama, Tokuma’nın bu katkılarından biri bile eksik olsaydı bugünkü Studio Ghibli’nin olmayacağını yazacak kadar ileri gider.

Şirket bilgilerindeki tarihçe de Studio Ghibli’nin Haziran 1985’te “Isao Takahata ve Hayao Miyazaki’nin animasyon filmlerini yapmak amacıyla, Tokuma Shoten Co., Ltd.’nin bir yan kuruluşu olarak” faaliyete başladığını kaydeder⁸. Yani Studio Ghibli, iki yönetmen için bir yayınevinin hazırladığı bir çatıydı.

“Biri başarılı olursa bir sonrakini yaparız” diyerek başlamak

Kuruluş döneminde Studio Ghibli uzun yıllar sürecek bir şirket olarak tasarlanmamıştı. Resmî “Tarihçe”, buraya kadar süreceğini kimsenin düşünmediğini açıkça itiraf eder. Varsayım şuydu: Biri başarılı olursa bir sonrakini yaparız, başarısız olursak iş orada biter³.

Bu yüzden riski azaltmak için çalışan alınmadı; her film için yaklaşık 70 kişilik ekip toplandı ve film bitince dağıtıldı. Mekân, Kichijoji’deki kiralık bir binanın tek katıydı. Bu yöntemi ortaya koyan, Nausicaä of the Valley of the Wind’in yapımcılığını üstlenen Isao Takahata’ydı³. Ardından gelen Castle in the Sky de Takahata’nın yapımcılığında, Miyazaki’nin yönetmenliğinde çekildi. Japonya’daki seyirci sayısı Nausicaä of the Valley of the Wind için 915 bin, Castle in the Sky için 775 bin oldu³.

“Ghibli” adı

Studio Ghibli’deki “Ghibli”, Sahra Çölü’nde esen sıcak rüzgârı anlatan İtalyanca “GHIBLI” sözcüğüdür. Aynı zamanda İkinci Dünya Savaşı sırasında İtalya’nın kullandığı bir keşif uçağının adıdır ve uçak tutkunu Miyazaki tarafından seçilmiştir¹¹. Resmî SSS sayfası, adın Japon animasyon dünyasına sıcak bir rüzgâr estirme isteğini taşıdığını açıklar ve İtalyancada doğru telaffuzun aslında “Gibli” olduğunu da ekler¹¹.

Bölüm 2Hayao Miyazaki, Isao Takahata ve Toshio Suzuki: Üç kişinin görev paylaşımı

Studio Ghibli anlatılırken Hayao Miyazaki, Isao Takahata ve Toshio Suzuki adları mutlaka yan yana geçer. Ama üçü aynı işi yapmıyordu. Resmî “Tarihçe”, iki yönetmeni bünyesinde barındırıp “yönetmen merkezli yaklaşımla” üretmeyi stüdyonun tutumu olarak yazar³. Bunun üzerine, iki yönetmenin üretmeyi sürdürebileceği koşulları hazırlama rolünü Suzuki’nin üstlendiği okunabilir. Bu bölümde üçünün görev paylaşımını birincil kaynaklardan doğruluyoruz.

Hayao Miyazaki: Hem filmi hem binayı çizen yönetmen

Studio Ghibli’nin uzun metrajlı filmlerinin çoğunu yöneten Hayao Miyazaki’dir. Miyazaki’nin işi filmle sınırlı kalmaz. 1992’de Koganei’de açılan yeni stüdyoyu, Porco Rosso’yu yaparken planları kendisi çizerek, inşaat firmasıyla toplantılara girerek, hatta malzeme numunelerini bile seçerek tamamlamıştır³. 2001’de açılan Mitaka Ghibli Müzesi de Miyazaki’nin tasarımıdır; resmî açıklama bunu Spirited Away ile müzenin “iki eseri aynı anda tamamlamak” gibi bir olağanüstülük olarak yazar³.

Miyazaki’nin çalışma biçimi hakkında resmî “Tarihçe”de çarpıcı bir açıklama vardır: En sıkıntılı anda, elindeki sorunu da içine alacak çok daha büyük bir sorun ortaya atarak çıkış yolu aramak Miyazaki’nin huyudur³. Yeni stüdyonun inşası, tam da Only Yesterday ile Porco Rosso’nun üst üste bindiği dönemde Miyazaki’nin ortaya attığı bir fikirdi. Yetenekli insanları toplayıp yetiştirmek için geçici bir barınak değil, bir “kap” gerektiği düşüncesi o günkü gerekçeydi.

Miyazaki, Eylül 2013’te uzun metrajlı filmlerden emekli olduğunu açıkladı³; ancak sonradan “yapmaya değer bir konu bulduğu” için bu kararından döndü³ ve 2023’te The Boy and the Heron’u vizyona soktu². Haziran 2026’da güncellenen şirket bilgisinde unvanı yönetim kurulu üyesi ve fahri başkandır⁸.

Isao Takahata: Hem yönetmen hem düzeni kuran kişi

Isao Takahata; Grave of the Fireflies, Only Yesterday, Pom Poko, The Tale of the Princess Kaguya gibi filmleri yöneten diğer direktir. Aynı zamanda Studio Ghibli’nin düzenini ilk tasarlayan kişidir. Takahata, Nausicaä of the Valley of the Wind’de yapımcılık yapmış; resmî açıklamaya göre bu sırada gösterdiği “uygulama becerisi” stüdyonun kuruluşunda da işe yaramıştır. Her film için ekip toplayıp iş bitince dağıtma biçimindeki kuruluş yöntemini ortaya koyan Takahata’ydı³.

Takahata sonraki kuşakları yetiştirecek bir ortam da yarattı. 1995’te animasyon yönetmenliği kursu “Higashi-Koganei Köy Okulu” (Higashi-Koganei Sonjuku) açıldı ve başında bizzat Takahata durdu². Nisan 2018’de 82 yaşında hayatını kaybetti².

Toshio Suzuki: Dergi editöründen yapımcıya

Toshio Suzuki 1948’de Nagoya’da doğdu ve 1972’de Tokuma Shoten’e girdi. 1978’de animasyon odaklı dergi Animage’ın yayın hayatına başlamasında yer aldı ve sonradan genel yayın yönetmenliğini üstlendi¹². Resmî “Tarihçe”ye göre Suzuki, Tokuma Shoten’in 1983’te Nausicaä of the Valley of the Wind’in yapımına girişmesinden beri dergi editörlüğüyle birlikte film yapımına da katıldı; stüdyoda tam zamanlı çalışmaya ise 1989’da geçti³.

Suzuki, 2016’daki bir röportajda iki yönetmenle 1978’den beri tanıştığını söyler. Haber, Suzuki’nin The Wind Rises’a kadar Studio Ghibli’nin tüm sinema filmlerinin ve Mitaka Ghibli Müzesi’nin yapımcılığını üstlendiğini aktarır¹². 2005’te Tokuma Shoten’den bağımsızlaşıldığında temsilci direktör ve başkan oldu³; Haziran 2026’da güncellenen şirket bilgisinde ise temsilci direktör ve yönetim kurulu başkanıdır⁸.

Suzuki’nin karar verme tarzı en iyi yeni stüdyonun inşası sırasında görülür. O dönemin genel müdürü Toru Hara, para olmadığı gerekçesiyle projeye sert biçimde karşı çıktı. Suzuki işin saçma olduğunu düşünse de “bir şekilde olur” diye düşündü; Yasuyoshi Tokuma ise “Bankada para dolu” diyerek arkasını yasladı³. Hara, “düşüncelerimiz farklı” diyerek stüdyodan ayrıldı.

Bölüm 3Başlıca filmlerin yapım arka planı: Boş salonlardan Japonya rekoruna

Studio Ghibli’nin film tarihi çoğu zaman bir hit zinciri olarak anlatılır. Oysa resmî “Tarihçe” okunduğunda, vizyonda zorlanan filmlerin de olduğu ve başarının, bir önceki filmin değerinin bir sonrakini yukarı itmesiyle birikerek oluştuğu görülür.

Toplam gişe hasılatı değerleri, Kogyo Tsushinsha’nın “Tüm Zamanların En Yüksek Gişe Hasılatı İlk 100” listesinin 18 Ekim 2026 itibarıyla verileridir. Dağıtım geliri, gişe hasılatından sinema salonlarının payı düşüldükten sonra kalan tutardır; Japonya Sinema Yapımcıları Birliği’nin istatistikleri 1999 yılı dahil bu yöntemle derlenmiştir.

My Neighbor Totoro ile Grave of the Fireflies: Aynı anda yapmanın “çılgınlığı”

Nisan 1988’de Studio Ghibli, Hayao Miyazaki’nin My Neighbor Totoro’sunu ve Isao Takahata’nın Grave of the Fireflies’ını çift gösterim olarak vizyona soktu². Miyazaki ve Takahata filmlerinin aynı anda gösterilmesi, öncesinde de sonrasında da yalnızca bu bir kezle sınırlı kaldı. İki uzun metrajı aynı anda ve kaliteden ödün vermeden yapma planını resmî açıklama “çılgınlıktan başka bir şey değil” diye yazar³. Kronolojide, iki uzun metraj filmi birlikte yapabilmek için 1987’de 2. Stüdyo’nun kurulduğu da kayıtlıdır².

Çift gösterim yaz tatili döneminde olmadığı için vizyondaki performansı “pek parlak değildi”. Yine de filmlerin değeri yüksek takdir gördü; My Neighbor Totoro o yıl Japonya’daki film ödüllerini canlı aksiyon yapımlarla birlikte neredeyse topladı, Grave of the Fireflies de edebî bir film olarak övgü aldı³.

Beklenmedik bir yan ürün de çıktı: Totoro peluşu. Resmî açıklamaya göre bu peluş, filmin gösteriminden iki yıl sonra ürüne dönüştürüldü; bir peluş üreticisinin yetkilisi filme tutulup girişimde bulunmuştu. Satış gelirleri yapım maliyetinin bir kısmını karşılamayı mümkün kıldı ve şirketin amblemi de Totoro oldu³. Resmî açıklama aynı zamanda, ürünleştirme için film içeriğini hiçbir zaman belirlemediklerini ya da değiştirmediklerini de yazar.

Kiki’s Delivery Service: İlk büyük hit

Studio Ghibli filmleri arasında ticari olarak ilk büyük başarıyı elde eden, 1989’daki Kiki’s Delivery Service oldu. Sinemalara 2,64 milyon kişi gitti ve film o yıl Japon yapımı filmler arasında 1. sırada yer aldı³. Japonya Sinema Yapımcıları Birliği’nin istatistiklerine göre de film, 2,15 milyar yen dağıtım geliriyle 1989’un Japon yapımı filmler arasında birincisidir¹³.

Resmî açıklama bu başarıyı önceki iki filmin varlığıyla ilişkilendirir. My Neighbor Totoro ile Grave of the Fireflies vizyonda büyük rakamlara ulaşmamış olsa da sonradan video satışları ve televizyon yayınlarıyla anime meraklılarının ötesinde geniş bir hayran kitlesi kazandı. Kiki’s Delivery Service’in başarısı bu zemin sayesinde oluştu ve bundan sonra bir önceki filmin içerik başarısının bir sonrakinin ticari başarısını desteklediği bir “mutlu zincir” doğdu, der resmî açıklama³.

Princess Mononoke: Geri dönüşü imkânsız sanılan macera

1997’deki Princess Mononoke’nin projesi baştan bir maceraydı. Resmî açıklama; modası geçmiş bir dönem filmi olmasını, yapım bütçesinin alışılmışın iki katı olan 2 milyar yen olmasını ve aynı yaz rakibinin The Lost World: Jurassic Park olmasını sayar ve “normal düşünülürse geri dönüş imkânsızdı” diye yazar³. Son onayı burada da veren Yasuyoshi Tokuma’ydı.

Sonuç beklentilerin çok ötesinde oldu. Kronolojiye göre Princess Mononoke, Ekim 1997’de “E.T.”nin dağıtım gelirini aşarak Japonya rekorunu yeniledi². Japonya Sinema Yapımcıları Birliği’nin istatistiklerine göre 1997’deki dağıtım geliri 11,76 milyar yen idi¹⁴. Kogyo Tsushinsha’nın derlediği toplam gişe hasılatı 21,46 milyar yendir ve 18 Ekim 2026 itibarıyla hâlâ tüm zamanların 7. sırasındadır⁴.

Spirited Away: Japon sinema tarihinin zirvesine

Temmuz 2001’de vizyona giren Spirited Away, Princess Mononoke’nin bütün rekorlarını geride bıraktı. Resmî “Tarihçe”, vizyon döneminin rakamları olarak 23,8 milyon seyirciyi ve 30,8 milyar yen gişe hasılatını verir³. Kronolojiye göre Kasım 2001’de “Titanic”in gişe hasılatını aşarak Japonya rekorunu yenilemiştir². Vizyon dönemindeki 30,8 milyar yene karşılık Kogyo Tsushinsha’nın güncel toplamı 31,68 milyar yendir ve film tüm zamanların 3. sırasındadır⁴.

Rekorlar sinema salonlarının dışında da sürdü. Ertesi yıl satışa çıkan video, DVD ve VHS toplamında 5,5 milyon adet sevk edildi; televizyondaki ilk yayının izlenme oranı %46,9 (Video Research verisi) oldu. Resmî açıklama, 100 bin adedin hit sayıldığı bir pazarda 5,5 milyonun büyüklüğünün altını çizer³.

Bu başarıyla Studio Ghibli “Japon içerik işinin bayrak taşıyıcısı” olarak görülmeye başlandı. Resmî açıklama bu muameleden “şaşkınlık” duyduklarını yazar ve Nippon Television, Disney, Mitsubishi Corporation, Dentsu, Hakuhodo gibi yatırımcı şirketlerle Lawson, Yomiuri Shimbun gibi destekçi şirketlerin bir araya geldiği, “Suzuki Takımı” denen iş birliğinin gişeye büyük katkı yaptığını kabul eder³.

Howl’s Moving Castle’dan The Boy and the Heron’a

2004’teki Howl’s Moving Castle’da tanıtım yaklaşımı büyük ölçüde değişti. Resmî açıklamanın “tanıtım yapmayan tanıtım” dediği yöntemle asıl tanıtım vizyondan önceki bir aya sıkıştırıldı, yönetmen filmi anlatmaktan vazgeçti ve fragmanın televizyonda yayınlanması da bırakıldı³. Gerekçe, önceden fazla bilgi verilirse izleyicide filmi “izlemiş gibi bir his” oluşmasıydı. Gişe hasılatı 19,6 milyar yendir⁴.

Bu düşünceyi en uca taşıyan film, 2023’teki The Boy and the Heron oldu. ABD’li sektör dergisinin haberine göre vizyondan önce ne fragman ne televizyon reklamı vardı; konu özeti de oyuncu kadrosu da açıklanmadı. Buna rağmen Japonya’daki ilk hafta sonu gişe hasılatı 1,83 milyar yen oldu ve Studio Ghibli tarihinin en büyük açılışı olarak haberleştirildi¹⁵. Toplam hasılatı 9,4 milyar yendir⁴.

Aradaki filmlere de Studio Ghibli her seferinde farklı bir meydan okuma taşıdı. Resmî açıklamaya göre 2008’deki Ponyo, “bilgisayarla anlatımın tamamen dışlandığı” ve elle çizime sadık kalınan bir filmdi; gişe hasılatı 15,5 milyar yen oldu³. 2013’te Miyazaki’nin The Wind Rises’ı ile Takahata’nın The Tale of the Princess Kaguya’sı vizyona girdi; Takahata için bu, 14 yıl aradan sonraki yeni filmdi³.

Bölüm 4Çizim ve teknik: İş bölümünün tersine giden stüdyo

Studio Ghibli filmlerinin görüntüleri ayrıntı zenginliğiyle bilinir. Bu ayrıntıyı ayakta tutan yalnızca bireysel yetenekler değil, stüdyonun çalışma biçiminin kendisiydi.

Studio Ghibli “bütün bölümleri tek yerde” topladı

Japon animasyon üretiminde çizim, arka plan sanatı, renklendirme anlamına gelen boyama ve kamerayla çekim gibi aşamalar ayrı şirketlere sipariş edilerek yürütülür; iş bölümü iyice ilerlemiştir. Studio Ghibli tersini seçti. 1993’te bilgisayar kontrollü iki büyük çekim masası alarak çekim bölümünü kurdu ve çizimden sanat yönetimine, boyamadan çekime kadar bütün bölümleri olan bir stüdyo oldu³². Resmî açıklama bunu, iş bölümü aşırı derecede ilerlemiş Japon animasyon sektörünün “tamamen ters yönü” diye yazar ve gerekçeyi, aynı yerde sıkı iş birliği içinde baştan sona çalışmanın kaliteyi artırması diye açıklar³.

Resmî “Tarihçe”nin yazıldığı sırada çalışanlar yapım tarafında yaklaşık 100, idari tarafta 50 olmak üzere toplam 150 kişiydi. Üçte ikisi görüntü üretimiyle ilgili işlerde çalışıyordu³. Resmî açıklama, film yapımı için gereken işlerin neredeyse tamamını çalışanlarla karşılamanın, filmlerin kalitesini destekleyen bir özellik olduğunu, aynı zamanda maliyeti yükselten bir zayıflık da olduğunu kabul eder. Bu noktayı 5. ve 9. bölümlerde yeniden ele alacağız.

Arka plan sanatı bir imza olarak

Studio Ghibli’nin görüntü izlenimini belirleyen unsurlardan biri arka plan sanatıdır. Akita’da büyüyen sanat yönetmeni Kazuo Oga; My Neighbor Totoro, Only Yesterday, Pom Poko ve Princess Mononoke’nin sanat yönetmenliğini yaptı¹⁷. 2007’de Tokyo Çağdaş Sanat Müzesi’nde düzenlenen “Kazuo Oga Sergisi” 290 bin kişi çekti ve müzenin günlük ziyaretçi rekorunu kırdı³². İnsanların bir yönetmenin değil, arka planı çizen bir sanat yönetmeninin adıyla toplanması, Studio Ghibli görüntülerinin değerinin nerede yattığını iyi gösterir.

Dijitalleşmenin adımları

Studio Ghibli’nin dijitalleşmesi yavaş yavaş ilerledi. Resmî “Tarihçe”ye göre CG’yi ilk kez 1994’te Pom Poko’da kullandı ve bu yalnızca 3 kareydi³. Haziran 1995’te CG odası açıldı²; aynı yılki Whisper of the Heart’ta “dijital kompozit” kullanıldı³.

Princess Mononoke’de ilk kez dijital boyama (bilgisayarda renklendirme) kullanıldı³. Resmî sitede kalan Mart 1997 tarihli yapım günlüğünde de CG sorumlusunun karelerine ve arka plan animasyonu karelerine dijital işlem eklendiğine dair kayıtlar görülür¹⁸.

Princess Mononoke tamamlandıktan sonra Studio Ghibli boyama ve çekim bölümlerini tümüyle dijitale çevirdi. Baştan sona tam dijital yapılan ilk film, 1999’daki My Neighbors the Yamadas oldu³. Çizim ve arka plan resimleri eskisi gibi elle yapılıyor, sonraki aşamalar bilgisayarda yürütülüyordu.

Burada önemli olan geçişin gerekçesidir. Resmî açıklama, dijitalleşmenin kesinlikle daha iyi olduğuna inanmadıklarını, selüloit gibi malzemelerin tedarikine dair kaygılar belirdiği için bu adımı attıklarını yazar³. 2006’da Studio Ghibli’nin sorumlusunun yapım ortamını anlattığı bir konuşmanın haberinde de nitelikli selüloit ile boyanın zor bulunur hâle gelmesi neden olarak gösterilir; ayrıca geçişin daha ileri bir görüntü anlatımı arayışı olduğu da açıklanır. Maliyet düşürmenin birinci amaç olmadığı belirtilir¹⁶.

Elle çizime dönüş ve CG’ye meydan okuma

Dijitalleşmeden sonra da Studio Ghibli tekniği tek yönde ilerletmedi. Princess Mononoke’den sonra kurulan CG bölümü “Dijital Çizim Bölümü” adını alıp Tales from Earthsea’e kadar yapımlara katkı yaptı, ancak sonra çizim politikasının değişmesiyle de küçüldü ve görüntü bölümüne katıldı³. 2008’deki Ponyo, resmî açıklamaya göre bilgisayar anlatımını dışlayıp elle çizime sadık kalan bir filmdir³.

Öte yandan 2013’teki emeklilik basın toplantısının ardından Hayao Miyazaki, Mitaka Ghibli Müzesi’nin kısa filmi Boro the Caterpillar’da genç ekiple birlikte ilk kez CG anlatımını denedi³. 2020’de Studio Ghibli’nin ilk tamamen 3B CG uzun metrajı Earwig and the Witch, NHK’da yayınlandı².

Bölüm 5Üretim düzeni ve işletme: Çalışan statüsünün doğurduğu “üretmeye devam etme kaderi”

Studio Ghibli’yi diğer stüdyolardan en çok ayıran şey, belki de filmlerden çok işletme biçimidir. Resmî “Tarihçe” bu işletme dönüşümüne “Ghibli’nin 2. dönemi başlangıcı” der³.

İş başına ödemeden çalışanlığa

1989’daki Kiki’s Delivery Service büyük bir hit oldu, ama bunun gölgesinde ilgililer ciddi bir tartışma yürütüyordu: Studio Ghibli nasıl bir şirket olacaktı? Somut olarak, ekibin çalışma koşulları ve yeni mezunların işe alınıp yetiştirilmesi nasıl olacaktı³?

O dönemde Japon animasyon dünyasında çizilen her çizim ve boyanan her çizim başına ücret belirlenen “iş başına ödeme” olağandı ve Studio Ghibli de aynısını yapıyordu. Sonuçta Kiki’s Delivery Service döneminde ekibin geliri sıradan bir ofis çalışanının yaklaşık yarısıydı, diye yazar resmî açıklama³. Hayao Miyazaki burada iki öneri yaptı: Ekibi çalışan yapıp sabit maaş vermek ve maaşları ikiye katlamayı hedeflemek. Bir de yeni mezunları düzenli olarak işe alıp yetiştirmek³.

Kasım 1989’da Studio Ghibli ekibi çalışan statüsüne geçirip tam zamanlı hâle getirdi, ara animatör eğitim sistemini kurdu ve her yıl yeni mezun alımına başladı². Sonraki Only Yesterday (1991) o yılın Japon yapımı filmleri arasında 1. oldu; resmî açıklama, Miyazaki’nin koyduğu maaşları ikiye katlama ve yeni mezun alma hedeflerinin ikisinin de gerçekleştiğini yazar³.

Yapım maliyetinin büyük kısmı personel gideri

Çalışan statüsünün bir bedeli vardı. Resmî “Tarihçe”ye göre animasyon yapım maliyetinin yaklaşık %80’i personel giderleridir. Maaşlar ikiye katlanırsa yapım maliyeti de kendiliğinden neredeyse ikiye katlanır³.

O dönemde Studio Ghibli’nin sorumlusu olan Toru Hara bu sırada “Ghibli 3H’dir” demeye başladı. Yüksek maliyet, yüksek risk, yüksek getiri sözcüklerinin baş harfleridir. Resmî açıklama, getiri yüksek bile olsa hemen bir sonraki filme yatırıldığı için elde hiçbir şey kalmadığını da ekler³.

Resmî açıklama bu tercihin özünü şöyle yazar: Çalışan beslemek her ay maaş ödemek demektir ve Studio Ghibli kendini sürekli film üretmek zorunda kalacağı bir duruma kendi eliyle sokmuştur³.

Tanıtımı eserin bir parçası yapmak

Resmî “Tarihçe”, Studio Ghibli’nin gişe başarısının nedenlerini üç şekilde sayar: Eserin yüksek tamamlanmışlığı, geçmişte biriken sicil ve sağlam bir politikayla yürütülen geniş çaplı tanıtım³. Japonların ortalama yılda yalnızca bir film izlediği varsayımından yola çıkılır ve filmi “bu yaz mutlaka izlenmesi gereken gündem merkezi” bir etkinliğe dönüştürmek hedeflenir. Bunun için büyük tanıtım bütçesi harcamak yerine maliyeti düşük ortaklıklara ve haberlerdeki görünürlüğe ağırlık verilir; yönetmen ve yapımcı ülke çapında şehirleri gezip yerel medyanın ilgisini çeker³.

Bağımsızlık, müze ve çeşitlenme

Haziran 1997’de Studio Ghibli ana şirketi Tokuma Shoten ile birleşti, Nisan 2005’te ayrılıp bağımsızlaşarak Studio Ghibli Inc. olarak yeniden yola çıktı⁸².

Filmler dışındaki işler de genişledi. Ekim 2001’de açılan Mitaka Ghibli Müzesi, Mitaka Şehri, Tokuma Shoten ve Nippon Television Network’ün öncülüğünde kurulan bir vakfın altında işletilir²⁰. Resmî “Tarihçe”nin yazıldığı sırada müzeyi tam rezervasyon sistemiyle yılda 700 bin kişi ziyaret ediyordu³. Resmî açıklama, televizyon reklamı yapımını da ana işe zarar vermeyecek ölçüde üstlendiğini belirtir ve bunun karşılığının artık stüdyo işletmesi için önemli bir gelir olduğunu kabul eder³. Kasım 2022’de Aichi Eyaleti Nagakute’deki Aichi Expo Anma Parkı’nda Ghibli Park açıldı²¹⁰.

2014’teki ara ve 2017’deki yeniden başlangıç

Eylül 2013’te Hayao Miyazaki uzun metrajlı filmlerden emekli olduğunu açıkladı³. Ertesi yıl Ağustos 2014’te Toshio Suzuki bir televizyon belgeselinde yapım bölümünün durdurulacağını duyurdu³. Programdaki “yapım bölümünü dağıtmayı düşünüyorum” sözü haberleştirildiğinde Studio Ghibli’nin halkla ilişkiler birimi, animeden çekileceklerini söylemediklerini açıkladı²¹. Resmî “Tarihçe”ye göre 2014 sonunda yapım bölümü kapatıldı ve yapım ekibi üyeleri yeni yollara yöneldi³.

Suzuki 2016’daki bir röportajda, durdurma gerekçesi olarak Miyazaki’nin uzun metrajlardan emekli olmasını ve Isao Takahata’nın ileri yaşını saydı; kendisinin de durup düşünecek zamana ihtiyaç duyduğunu söyledi²².

Ardından Miyazaki “yapmaya değer bir konu bulduğu” için emeklilik kararından döndü. Mayıs 2017’de resmî sitede yeni mezun ilanı verildi; dünyanın dört bir yanından gelen başvurular arasından seçilen 11 kişi Ekim’den itibaren eğitime başladı ve yapım bölümünü yeniden kurma çalışmaları başladı³.

Nippon Television’ın yan kuruluşu olmak

21 Eylül 2023’te Nippon Television Network, Studio Ghibli hisselerini edinip şirketi yan kuruluşu yapacağını duyurdu. Oy hakkı sahiplik oranı %42,3’tür¹⁹. Habere göre neden, uzun yıllardır süren halef sorunuydu; Goro Miyazaki halef adayı olmakla birlikte Studio Ghibli’yi tek başına omuzlamanın zor olduğunu söyleyerek bu görevi geri çevirdi¹⁹²³. AP, bir yıl önce Suzuki’nin Nippon Television yöneticilerinden işletme desteği istemesinin başlangıç olduğunu aktarır²³. Şirket bilgilerindeki tarihçede, Ekim 2023’te hisse devriyle Nippon Television’ın yan kuruluşu olunduğu kayıtlıdır⁸.

Haziran 2026’da güncellenen şirket bilgilerine göre temsilci direktör ve yönetim kurulu başkanı Toshio Suzuki, yönetim kurulu üyesi ve fahri başkan Hayao Miyazaki, genel müdür Goro Miyazaki’dir; çalışan sayısı 190’dır⁸.

Bölüm 6Yurt dışı açılımı: Kendini satmayan stüdyonun dünyaya ulaşması

Bugün Studio Ghibli dünyada tanınıyor, ancak yurt dışı açılımı kendi çabasıyla başlatılmış bir şey değildi. Resmî “Tarihçe”ye göre filmlerin yurt dışı gösterimleri uzun süre Hong Kong, Tayvan gibi Asya ülkeleriyle sınırlı kaldı ve bunun başlıca nedeni yurt dışı gişesine ilgi duymamak, aktif olarak satış yapmamaktı³.

Öncesi: Kısaltılan Nausicaä of the Valley of the Wind

Studio Ghibli kurulmadan önceki Nausicaä of the Valley of the Wind, 1985’te ABD’de “Warriors of the Wind” adıyla gösterildi. ABD’deki Wisconsin Üniversitesi’nin film gösterim topluluğunun açıklamasına göre bu ABD sürümünde Japon sürümünden 20 dakikadan fazla kesilmiş ve başkahramanın adı bile değiştirilmişti²⁵. Bu deneyimin sonradan “yurt dışı sürümlerinde esere kesik attırmama” tutumuna yol açtığı genellikle söylenir, ancak 1985’teki ilgililerin sözlerini kaydeden bir birincil kaynağa bu yazının araştırmasında rastlanmadı.

Dönüm noktası: Disney ile ortaklık

1990’ların ortasından itibaren durum değişti. My Neighbor Totoro ABD’de sinemalarda gösterildi ve ardından Fox Video’dan çıkan video 600 bin adet sattı. Resmî açıklama bunu Japon filmlerinin ABD’deki açılımı için çığır açıcı diye yazar³.

Temmuz 1996’da ana şirket Tokuma Shoten, film ve video işinde Disney ile iş ortaklığı kurdu². Bu ortaklık, yeni film Princess Mononoke ile o zamana kadarki filmlerin dünyaya dağıtımını kapsıyordu. Resmî açıklama, Disney’in eserlere özen göstereceğini düşündükleri için ortaklığa karar verdiklerini yazar³. Aynı yılın Ekim ayında Tokuma Shoten yurt dışı bölümü olarak Tokuma International’ı kurdu; bu şirket sonradan Studio Ghibli’nin yurt dışı işler bölümü oldu².

Ortaklığın ardından Eylül 1998’de Kiki’s Delivery Service videosu Kuzey Amerika’da satışa çıktı, Ekim 1999’da İngilizce dublajlı Princess Mononoke ABD genelinde sinemalarda gösterildi. Resmî açıklama, gişe performansının zayıf kalmasına rağmen Hayao Miyazaki ve Studio Ghibli adının ABD’de açıkça tanınır hâle geldiğini yazar. Fransa’da Ocak 2000’den itibaren gösterildi ve iyi bir performans sergiledi³.

Ancak resmî açıklama, bu ortaklıkla dünya pazarını önceden düşünerek film yapmayı amaçlamadıklarını da açıkça belirtir. Önce Japonya’yı hedef alıp yapmak, yurt dışını bundan sonra düşünmek politikasıdır³.

“Kesilmemiş” efsanesine ne kadar inanılmalı?

Studio Ghibli’nin yurt dışı açılımıyla ilgili ünlü bir anekdot vardır. Princess Mononoke’nin ABD’de gösterimi sırasında kesinti istenince Studio Ghibli tarafı karşı tarafa bir Japon kılıcı gönderip “kesilmeden” gösterilmesini istemiş, diye anlatılır.

Bu hikâyenin kaynağı araştırıldığında dikkatli ele alınması gerektiği görülür. 2005’te İngiliz gazetesi The Guardian’ın röportajında muhabir bu “söylenti”yi sorduğunda Miyazaki, bunu gerçekte yapanın yapımcı olduğunu söyledi²⁶. ABD’li animasyon sektörü yayını da aynı röportajı aktararak Miyazaki’nin kesinti isteklerine boyun eğmediğini söylediğini haberleştirdi²⁷. Kılıcın kim tarafından nasıl verildiği ayrıntısının başlıca kaynağı ilgililerin anı kitaplarıdır²⁸ ve bağımsız bir doğrulama bulunamamıştır. Bu yazıda, Miyazaki’nin bizzat “yapımcı yaptı” dediği noktaya kadarı olgu olarak ele alınır.

Kuzey Amerika’da dağıtım ve akış platformları

2008’deki Ponyo, Yaz 2010’da “PONYO” adıyla ABD genelinde 927 salonda gösterildi ve ilk haftasında 3,58 milyon dolar kazanarak 9. sıraya girdi³. 2012’de Arrietty 1522 salonda gösterildi ve Studio Ghibli filmleri arasında en büyük ölçekli gösterim oldu³.

Kuzey Amerika dağıtımı sonra bağımsız dağıtım şirketi GKIDS’e geçti. Temmuz 2017’de GKIDS, Kuzey Amerika’da Studio Ghibli filmlerinin ev eğlencesi haklarını aldığını duyurdu²⁹.

Akış da genişledi. Ekim 2019’da ABD’deki yayın platformu HBO Max’in ABD içinde Studio Ghibli filmlerinin yayın hakkını aldığı haberleştirildi²⁴; Ocak 2020’de Netflix, ABD, Kanada ve Japonya dışındaki dünyada 21 filmi yayınlayacağını duyurdu⁹.

Dünya gişesi

Dünya gişesinde de Studio Ghibli filmleri büyük rakamlara ulaştı. Gişe veri tabanı Box Office Mojo’ya göre Spirited Away’in dünya gişe hasılatı yeniden gösterimler dahil yaklaşık 360,8 milyon dolar, yalnızca ilk gösterim için yaklaşık 274,9 milyon dolardır³⁰. 2023’teki The Boy and the Heron yeniden gösterimler dahil yaklaşık 295,7 milyon dolar yaptı ve yalnızca Kuzey Amerika’da yaklaşık 47,3 milyon dolar kazandı³¹.

Bölüm 7Uluslararası takdir: Altın Ayı’dan Fahri Altın Palmiye’ye

Studio Ghibli’nin uluslararası takdiri tek bir filmin ödülüyle başladı, yönetmenlere verilen onurlarla sürdü ve en sonunda stüdyonun kendisine verilen onura vardı.

Spirited Away: Berlin ve Hollywood

Şubat 2002’de Spirited Away, 52. Berlin Film Festivali’nde Altın Ayı’nı aldı². Resmî “Tarihçe”, bunun bir Japon için 39 yıl sonra, animasyon için ise tarihte ilk Altın Ayı olduğunu yazar³.

Ertesi yıl Mart 2003’te 75. Akademi Ödülleri’nde En İyi Animasyon Filmi ödülünü kazandı². Akademi kayıtlarına göre o yılki adaylar arasında Ice Age, Lilo & Stitch, Spirit: Stallion of the Cimarron ve Treasure Planet de vardı⁶. ABD’nin büyük stüdyolarının filmlerinin sıralandığı bir listede bir Japon animasyonunun kazanmasıydı bu.

Yönetmenlere onurlar

Hayao Miyazaki, Eylül 2005’te 62. Venedik Film Festivali’nde Onur Altın Aslanı’nı aldı². Bir yıl önce, 2004’te Howl’s Moving Castle aynı festivalin yarışmasına katılmış ve Osella Ödülü’nü kazanmıştı². Kasım 2014’te ABD Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi Miyazaki’ye Fahri Ödül verdi²³². 2012’de ayrıca Kültür Hizmeti Ödülü’ne layık görüldü².

Isao Takahata da 1998’de Mor Kurdele Madalyası’nı, 2014’te Annecy Uluslararası Animasyon Film Festivali’nin Onur Ödülü’nü, 2015’te Fransa’nın Sanat ve Edebiyat Nişanı’nın (Officier) rütbesini aldı².

Üç yıl üst üste adaylık

Miyazaki’nin emekliliğinden sonra da Studio Ghibli filmleri takdir görmeyi sürdürdü. Akademi Ödülü’nün En İyi Animasyon Filmi dalına The Wind Rises, The Tale of the Princess Kaguya ve When Marnie Was There üç yıl üst üste aday oldu³. Akademi kayıtlarından da The Tale of the Princess Kaguya’nın 87. törende aday olduğu doğrulanabilir³³.

Hollandalı yönetmen Michael Dudok de Wit ile birlikte yapılan The Red Turtle, Studio Ghibli’nin yabancı bir yönetmenle iş birliği yaptığı ilk uzun metrajdır. 2016 Cannes Film Festivali’nin “Un Certain Regard” bölümünde Özel Ödül aldı³ ve 89. Akademi Ödülleri’nde En İyi Animasyon Filmi dalında da aday oldu³⁴.

The Boy and the Heron ve ikinci Oscar

Mart 2024’te The Boy and the Heron, 96. Akademi Ödülleri’nde En İyi Animasyon Filmi ödülünü kazandı²⁷. Akademi kayıtlarına göre ödülü alanlar Hayao Miyazaki ve Toshio Suzuki’ydi; adaylar arasında Elemental, Nimona, Robot Dreams ve Spider-Man: Across the Spider-Verse vardı⁷. Spirited Away’den 21 yıl sonra gelen ikinci ödüldü.

Stüdyonun kendisine Fahri Altın Palmiye

Mayıs 2024’te Studio Ghibli, 77. Cannes Film Festivali’nde Fahri Altın Palmiye’yi aldı². AP, Cannes’ın sürdürdüğü Fahri Altın Palmiye’nin bir sinemacı dışında birine verilmesinin bu ilk kez olduğunu aktarır. Ödülü alanlar Goro Miyazaki ile Haziran 2026 itibarıyla temsilci direktör ve başkan olan Kenichi Yoda’ydı; Hayao Miyazaki ise görüntülü bir mesaj gönderdi⁵⁸.

Aynı yılın Kasım ayında Hayao Miyazaki, Filipinler’in Ramon Magsaysay Ödülü’nü aldı².

Bölüm 8Ortak düşünce ve anlatım: Basit cevap vermeyen hikâyeler

Studio Ghibli filmlerinde doğa, genç kız başkahramanlar, uçmak, savaş ve çalışmak gibi tekrar eden unsurlar vardır. Ancak bunları “Ghibli’nin mesajı” diye tek cümleye sığdırmaya kalkınca yaratıcıların kendi sözlerinden uzaklaşılır. Bu bölümde yapanların kendi açıklamalarını izleyerek ortak olanı arıyoruz.

Ayrıca Hayao Miyazaki’nin sözlerinin bir kısmı Japonca özgün kaynaktan değil, yurt dışındaki hayran sitelerinin İngilizce çevirisinden doğrulanabilmiştir. Bu durumda metinde “İngilizce çeviriye göre” diye belirtilmiştir.

Studio Ghibli “çağı” anlattı

Studio Ghibli’nin resmî “Tarihçe”si, filmlerin içeriği konusunda her zaman çağdaşlığı ilk sıraya koyan bir tema seçimi yaptıklarını yazar³. Örnek olarak, tanukileri anlatırken Japonlarla özdeşleştirip savaş sonrası 50. yıla bakan bir film hâline getiren Pom Poko ile iyi ve kötü diye basitçe ayrılamayan bir mekâna sahip Princess Mononoke’deki Tatara Köyü gösterilir. Resmî açıklama ikincisine “çağın ta kendisi” der³.

Doğa: Yalnızca korunacak bir şey değil

Princess Mononoke çoğu zaman doğayı koruma filmi olarak tanıtılır. Ancak yapım kayıtlarının İngilizce çevirisine göre Miyazaki, “doğayı koruyalım” gibi basit bir mesaj vermek niyetinde olmadığını söyler³⁸. Ormanı açan Tatara Köyü halkı da ormanın tanrıları da, birinin haklı olduğu biçiminde çizilmez.

Nausicaä of the Valley of the Wind için de 1984 tarihli bir dergi röportajının İngilizce çevirisine göre Miyazaki, Nausicaä’yı düşmanı yenen bir başkahraman olarak değil, anlayıp kabul eden bir başkahraman olarak anlatır³⁵.

Genç kız başkahramanlar: Neden tek değil

Studio Ghibli filmlerinde genç kız başkahramanlı pek çok film vardır. Miyazaki bunun nedenini birçok dönemde anlatmıştır, ancak açıklamalar aynı değildir.

İngilizce çeviriye göre 1984’te, doğa sorunuyla yüzleşen bir başkahraman olarak kadının daha uygun olduğunu hissettiği yönünde bir şey söyler. 1994’te ise bunu mantıkla belirlemediğini belirttikten sonra, şimdi “kadınları sevdiğim için” demenin gerçeğe daha yakın olduğu yönünde bir şey söyler³⁵. 2001’deki Spirited Away için ise yakınındaki genç arkadaşlarının keyif alabileceği bir film yapmak istediğini, o zamana kadar 10 yaşındaki bir kıza yönelik film yapmadığını söyler³⁶.

Uçmak: Özgürlük ve kaygı

Stüdyonun adının kendisi bile bir İtalyan keşif uçağının adından alınmıştır¹¹. Miyazaki’nin filmlerinde uçma sahneleri tekrar tekrar çizilir.

Ancak uçmak basit bir kurtuluş olarak çizilmez. Kiki’s Delivery Service’in proje metninin İngilizce çevirisine göre Miyazaki, uçma gücünün insanı yerden kurtardığı düşünülür, ama bu özgürlüğün kaygı ve yalnızlıkla birlikte geldiği yönünde bir şey yazar³⁹.

Savaş: Tek bir “savaş karşıtı” sözüyle anlatılamaz

Hayao Miyazaki bazen “savaş karşıtı bir yazar” sayılır, ama kendi sözleri daha karmaşıktır. 1988 tarihli İngilizce çeviriye göre Miyazaki, Isao Takahata’nın Grave of the Fireflies’ı için savaş karşıtı bir film olmadığını söyler⁴⁰.

2013’teki The Wind Rises, savaş öncesi Japonya’da uçak tasarımına kendini veren bir mühendisi başkahraman yapan bir filmdir. Miyazaki emeklilik basın toplantısında, filmin geçtiği dönemin Japon militarizminin yıkıma doğru gittiği bir dönem olduğunu ve ailesinden, kendisinden ve ekipten çeşitli sorular geldiğini söyledi³⁷. Yani film, yapanın kendisi de kararsızlık taşıyarak yaptığı bir eserdir.

Çalışmak: Bağımsızlık nedir?

Çalışma sahneleri de Studio Ghibli filmlerinde tekrar tekrar görülür. Kiki’s Delivery Service’in proje metninin İngilizce çevirisine göre Miyazaki, eskiden ekonomik bağımsızlığın doğrudan ruhsal bağımsızlık olduğunu, ama artık öyle olmadığını söyleyen bir sorunsal yazar³⁹. Kiki’nin yabancı bir şehirde iş bulup kendine yer açtığı hikâye, bu soruya verilmiş bir cevap biçimi olarak okunabilir.

“Ma”: Hiçbir şey olmayan zaman

Hayao Miyazaki’nin anlatımından söz ederken sıkça anılan şey “ma” (aralık) kavramıdır. 2002’de ABD’li film eleştirmeni Roger Ebert, hikâyeyi ilerletmeyen hareketleri, örneğin bir karakterin yalnızca oturduğu ya da iç çektiği sahneleri sevdiğini söylediğinde Miyazaki’nin, Japoncada bunun için “ma” denen bir sözcük bulunduğunu ve bunu bilerek yerleştirdiğini söylediği aktarılır⁴¹.

“Bu dünya yaşamaya değer”

2013’teki emeklilik basın toplantısında Hayao Miyazaki, çocuklara “bu dünya yaşamaya değer” demenin kendi işlerinin özünde olması gerektiğini söyledi³⁷.

Bölüm 9Sınırlar ve tartışma noktaları: Halef, maliyet ve yanlış anlamalar

Studio Ghibli’nin başarısını doğru ölçmek için bu düzenin taşıdığı zorluklara da bakmak gerekir. Bu bölümde ele alınan tartışma noktalarının çoğu dışarıdan gelen eleştiriler değil, Studio Ghibli’nin resmî metinlerinde kendisinin de kabul ettiği şeylerdir.

Güç ve zayıflık aynı yerdedir

4. ve 5. bölümlerde gördüğümüz gibi Studio Ghibli, film yapımı için gereken işlerin neredeyse tamamını çalışanlarıyla karşıladı. Resmî “Tarihçe”, bunun nitelikli filmler yapmaya devam etmeye büyük katkı yapan bir özellik olduğunu, ama başka açıdan bakınca bir zayıflık da olduğunu yazar. Studio Ghibli filmlerinin diğer stüdyolara göre maliyetinin yüksek olduğu konuşmasını tekrar tekrar yaptıklarını da kaydeder³.

Çalışan beslendiğine göre film üretilmezse maaş ödenemez. Resmî açıklama bunu Studio Ghibli’nin kendi yüklendiği “üretmeye devam etme kaderi” diye anlatır³. Bu yapı, iki yönetmen üretmeye devam ettiği sürece işledi, ancak yönetmenler film yapmayı bıraktığında dayanağını kaybeder. Toshio Suzuki’nin 2014’teki yapım bölümü durdurmasının gerekçesi olarak Miyazaki’nin emekliliğini ve Takahata’nın ileri yaşını göstermesi²², bu yapının öbür yüzüdür.

Televizyon sorunu

Studio Ghibli, sinema için uzun metrajlı filmler dışında iyi gitmeyen deneyimini de resmî olarak yazar. 1993’te Takahata ve Miyazaki dışındaki yönetmenler ile genç ekiple, ilk kez televizyon için Ocean Waves’i yaptı. Belli bir takdir gördü ancak bütçeyi ve takvimi büyük ölçüde aştı; resmî açıklama “televizyon, Ghibli’nin gelecekteki büyük sorunudur” diye yazar³. Televizyonla para kazanıp film yapmak biçimindeki sektörün olağan biçimini Studio Ghibli uygulayamadı da denebilir.

Halef sorunu

Studio Ghibli iki yönetmenin ardından gelen kuşağı yetiştirmeye çalıştı. 1995’te Takahata’nın, 1998’de Miyazaki’nin başında durduğu yönetmenlik kursları açıldı²; 2009’da yeni yetenek yetiştirme için süreli bir merkez olan “Nishi Ghibli” (Batı Ghibli) Aichi Eyaleti Toyota’da kuruldu². 2006’da Goro Miyazaki Tales from Earthsea ile yönetmen olarak çıkış yaptı; Hayao Miyazaki’nin koyduğu genç yönetmen görevlendirme planı kapsamında 2010’da Hiromasa Yonebayashi Arrietty’yi, 2011’de Goro Miyazaki From Up on Poppy Hill’i yönetti; Yonebayashi 2014’te When Marnie Was There’i de yönetti³.

Yine de 2023’te Nippon Television’ın yan kuruluşu olunduğu sırada Toshio Suzuki, yeni kuşak yetiştirme konusunda çok şey denediklerini ama hepsinin başarısızlıkla sonuçlandığını söyledi⁴². Habere göre halef adayı Goro Miyazaki de Studio Ghibli’yi tek başına omuzlamanın zor olduğunu söyleyerek bu görevi geri çevirdi¹⁹. ABD’li sinema medyası, Studio Ghibli’de yetişen yeteneklerin bir kısmının dışarı çıkıp yeni stüdyolar kurduğunu sayarak Studio Ghibli’nin geleceğinin belirsiz olduğunu tartışır⁴⁵.

Yeni teknik denemeler de hemen takdire dönüşmedi. 2020’de Studio Ghibli’nin ilk tamamen 3B CG uzun metrajı Earwig and the Witch², ABD’li eleştirmenlerden sert değerlendirmeler aldı, diye aktarır ABD’li animasyon sektörü yayını⁴⁶.

Animasyon sektöründe çalışma koşulları

Studio Ghibli’nin çalışan statüsüne geçişi, iş başına ödemeyle gelirin sıradan bir ofis çalışanının yaklaşık yarısı olduğu duruma verilmiş bir cevaptı³. Ancak Japon animasyon sektörünün bütününün çalışma koşulları sorunu hâlâ sürüyor. 2024’te haberleştirilen bir sektör kuruluşu araştırmasında, yanıt veren 323 animasyon yapımcısının aylık ortalama çalışma süresi 219 saat, aylık geliri 200 bin yenin altında olanların oranı ise %37,7’ydi⁴⁷. Bunlar Studio Ghibli’ye ait rakamlar değildir. Studio Ghibli’nin çalışan statüsüne geçişinin sektör içinde ne kadar istisnai bir tercih olduğunu ölçmek için bir arka plan olarak okunmalıdır.

Yayılan yanlış anlamalar

Studio Ghibli ve Hayao Miyazaki hakkında gerçeğe uymayan biçimde yayılan sözler de vardır.

İngilizce konuşulan dünyada “Hayao Miyazaki ‘anime bir hataydı’ dedi” ifadesi geniş çapta dolaşıyor, ancak bu Miyazaki’nin kendi sözü değildir. 2015’te internette, bir belgesel film görüntüsüne sahte altyazı eklenerek yapılan bir mizah öğesi olarak ortaya çıkmıştır⁴³.

2016’daki NHK programında Miyazaki’nin yapay zekâyla üretilmiş bir görüntüyü “yaşama hakaret” diye eleştirdiği sahne de sık anılır. O sırada gösterilen şey, makine öğrenmesiyle hareket üreten bir insan bedeni CG görüntüsüydü ve Miyazaki’nin sözü o görüntüye tepkiydi⁴⁴. Bunu 2020’lerdeki görüntü üreten yapay zekâların tümüne ilişkin bir görüş olarak kullanmak bağlamdan kopuktur.

Princess Mononoke’nin ABD’de gösterimi sırasındaki “kılıç” anekdotunun ayrıntılarının da kaynağı, 6. bölümde gördüğümüz gibi sınırlıdır²⁶²⁸.